Trích Dẫn Tài Liệu

Hướng dẫn trích đẫn tài liệu

Vì thời gian biên soạn có hạn nên chắc chắn tài liệu này không tránh khỏi những thiếu sót. Người biên soạn rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc để tài liệu hướng dẫn này được có chất lượng cao hơn. Xin gửi ý kiến đóng góp của các bạn vào địa chỉ e-mail support@eblog.vn. Xin chân thành cảm ơn.

1.   Đôi nét về quá trình nghiên cứu và nạn đạo văn
a.   Trong phạm vi của bài viết này, quá trình nghiên cứu được định nghĩa là sự kết hợp của việc đưa ra ý tưởng của riêng mình cộng với việc đưa ra bằng chứng về ý tưởng của những người đi trước.
b.   Sự bùng nổ thông tin điện tử, nhất là thông tin trên Internet đã khiến cho việc quản lý việc đạo văn trở nên khó khăn với các giảng viên.
c.   Thông thường đạo văn là không có chủ ý và thường liên quan trực tiếp đến các vấn đề dạy và học trong nhà trường. Khi sinh viên bắt đầu quá trình nghiên cứu độc lập cũng là lúc họ phải đối mặt với việc tự mình ghi chép và tin tưởng vào khả năng lựa chọn thông tin phù hợp cho từng nhiệm vụ cụ thể.
d.   Thế nào là đạo văn: Đạo văn là mạo nhận tác phẩm/ý tưởng của người khác là của mình, không ghi nhận tác phẩm, ý tưởng đó trong tác phẩm của mình.
e.   Người viết thường phải đối mặt với việc bị quy kết là đạo văn vì những lý do sau đây:
·   Không có kiến thức về cách trích dẫn và lập danh mục tài liệu trích dẫn/tài liệu tham khảo;
·   Không có kiến thức về các kỹ năng học tập, nghiên cứu, tóm tắt, diễn giải và phân tích có phê phán;
·   Không có kỹ năng phân tích đề bài;
·   Không có kỹ năng nghiên cứu, nhất là trên môi trường trực tuyến;
·   Thiếu hiểu biết về cách trích dẫn tài liệu trực tuyến, cho rằng đây là tài liệu “công cộng”, không cần phải ghi nhận sự đóng góp của họ trong bài viết của mình.
2.   Các bước trong quá trình nghiên cứu và trích dẫn
a.   Xác định nguồn tin;
b.   Đọc lướt để tìm những điểm nhấn, những ý tưởng quan trọng;
c.   Tóm tắt và/hoặc diễn giải thông tin hoặc chép lại chính xác đoạn văn;
d.   Ghi lại những ý tưởng (chính xác hoặc diễn giải) đó cộng với thông tin về nguồn tin, ví dụ tác giả, ngày tháng xuất bản, nhan đề, nơi xuất bản, nhà xuất bản;
e.   Duy trì, phát triển và quản lý danh sách những tài liệu tham khảo;
f.   Tổng hợp các ý tưởng trong bài viết, bao gồm những thông tin cần thiết về nguồn trích dẫn mà bạn sử dụng bằng kiểu trích dẫn phù hợp với yêu cầu;
g.   Ghi nhận ý tưởng, kiến thức của những người mà mình đã sử dụng trong bài viết;
h.   Tập hợp và mô tả thông tin đầy đủ về các tài liệu mà bạn đã trích dẫn, tham khảo trong một danh mục, sử dụng kiểu danh mục phù hợp.
3.   Thế nào là trích dẫn tài liệu?
a.   Trích dẫn tài liệu là phương pháp được chuẩn hóa trong việc ghi nhận những nguồn tin và ý tưởng mà người viết đã sử dụng trong bài viết của mình trong đó người đọc có thể xác định rõ từng tài liệu được trích dẫn, tham khảo. Các trích dẫn nguyên văn, các số liệu và thực tế, cũng như các ý tưởng và lý thuyết lấy từ các nguồn đã được xuất bản hoặc chưa được xuất bản đều cần phải được trích dẫn.
b.   Hiện có rất nhiều kiểu trích dẫn được chấp nhận. Tài liệu này chỉ hướng dẫn các bạn nguyên tắc cơ bản của kiểu trích dẫn Harvard: Trong đoạn văn, tên tác giả phải được viết đầu tiên, tiếp đó là năm xuất bản; ở cuối bài viết cần cung cấp thông tin chi tiết về danh mục tất cả các tài liệu đã sử dụng trong quá trình trích dẫn.
4.   Tầm quan trọng của việc trích dẫn tài liệu
Trích dẫn là cách để bạn:
a.   Cho thấy sự tôn trọng và ghi nhận của bạn đối với sản phẩm trí tuệ/tác phẩm của người khác;
b.   Cho thấy bài viết của bạn là đáng tin cậy vì dựa trên những luận cứ của những người đi trước;
c.   Chứng minh cho giảng viên/người hướng dẫn/độc giả của bạn thấy rằng bạn đã đọc và xem xét vấn đề dựa trên những tài liệu phù hợp;
d.   Cho phép người đọc bài viết của bạn có thể xác nhận tính đúng đắn của những thông tin mà bạn trích dẫn và đọc thêm về những vấn đề/luận điểm cụ thể mà bạn đã nêu ra;
e.   Tuân theo những tiêu chuẩn của việc viết nghiên cứu/hàn lâm;
f.   Tránh việc đạo văn.
5.   Khi nào bạn cần trích dẫn nguồn tin?
Tất cả các loại tài liệu bạn sử dụng trong quá trình xây dựng nên bài viết của mình cần phải được trích dẫn: sách, báo và tạp chí, ấn phẩm in và ấn phẩm điện tử, ấn phẩm của các cơ quan chính phủ, các phương tiện truyền thông như video, DVD, băng ghi âm, trang web, các bài giảng, các mẩu đối thoại cá nhân như email… Trong bài viết/tác phẩm của mình, bất cứ khi nào bạn sử dụng từ ngữ, ý tưởng, hoặc tác phẩm của cá nhân hoặc tổ chức nào, bạn cần cung cấp thông tin trích dẫn đến nguồn tin.
6.   Kiểu trích dẫn nào bạn phải sử dụng
Có rất nhiều kiểu/phương pháp trích dẫn được chấp nhận trên thế giới. Khoa của bạn hoặc giáo viên/người hướng dẫn sẽ yêu cầu bạn phải sử dụng kiểu trích dẫn cụ thể trong khóa học/môn học của họ. Đôi khi các khoa khác nhau sử dụng kiểu trích dẫn khác nhau.
7.   Phát triển kỹ năng trích dẫn tài liệu
a.   Trong quá trình chuẩn bị cho bài viết, bạn sẽ xác định và đọc nhiều nguồn tài liệu khác nhau. Để tránh đạo văn, cần nhớ ghi lại chính xác và chi tiết những nguồn tin, tài liệu mà bạn đã đọc, ghi chép và viết trong bài.
b.   Chú ý điều quan trọng là bạn phải trích dẫn một cách chính xác và thống nhất. Trích dẫn là một kỹ năng có được trong quá trình học hỏi, và giống như hầu hết các kỹ năng khác, bạn cần phải luyện tập thường xuyên.
8.   Các bước trong quá trình trích dẫn và lập danh mục tài liệu tham khảo
a.   Ghi lại một cách chi tiết và chính xác các thông tin cơ bản về tài liệu/nguồn tin gồm có:
·   Đối với sách: tác giả, người biên tập, biên soạn; năm xuất bản; tên sách; lần xuất bản; số tập; nơi xuất bản (tỉnh, thành phố); nhà xuất bản. Những thông tin thường tìm thấy trên trang tên sách chính (trang trước và trang sau). Chú ý ghi lại cả số trang của những thông tin mà bạn trích dẫn (ví dụ thông tin về chứng khoán lấy từ trang 23).
·   Nếu là bài viết từ tạp chí chuyên ngành (journal): tác giả bài viết; năm xuất bản; tên bài viết; tên tạp chí; số và tập của tạp chí đó; trang của bài viết.
·   Bài viết từ báo, tạp chí phổ thông (magazine, newspaper) : tác giả bài viết; ngày tháng năm phát hành; tên bài viết; tên báo; trang của bài viết.
·   Thông tin trên Internet: cùng với những thông tin giống như trên, bạn cần ghi lại ngày mà bạn truy cập tài liệu này trên mạng, tên cơ sở dữ liệu hoặc địa chỉ web (URL).
b.   Chèn thông tin trích dẫn vào vị trí phù hợp trong câu/đoạn/bài viết (xem ví dụ ở phần tiếp theo);
c.   Cung cấp danh mục tài liệu trích dẫn/tài liệu tham khảo ở cuối bài viết (xem ví dụ ở phần tiếp theo).
9.   Trích dẫn trong đoạn văn
Trích dẫn tài liệu trong đoạn văn có nghĩa là chỉ ra trong bài viết của bạn khi nào bạn đã sử dụng ý tưởng/kiến thức của người khác.
Kiểu trích dẫn Harvard sử dụng họ của tác giả, tiếp đó là năm xuất bản. Về cơ bản, số trang nên được ghi trong các phần trích dẫn trong bài viết (trích dẫn nguyên văn hoặc diễn giải) để người đọc dễ tìm kiếm đến thông tin họ cần.
Có hai cách trích dẫn trong đoạn văn:
a.   Trích dẫn nguyên văn (quotation): sao chép chính xác từ ngữ, câu, đoạn văn mà tác giả dùng. Câu trích dẫn nguyên văn phải được để trong dấu ngoặc kép. Trường hợp này bắt buộc phải ghi cả số trang của nguồn trích.
b.   Trích dẫn diễn giải (paraphrasing): diễn giải câu chữ của tác giả khác bằng câu chữ của mình, sử dụng từ ngữ khác mà không làm khác đi nghĩa nguyên gốc. Khi trích dẫn kiểu diễn giải thì không bắt buộc phải ghi số trang. Tuy nhiên việc ghi số trang là cần thiết, nhất là khi trích dẫn từ sách hoặc từ một tài liệu dài để người đọc có thể dễ dàng xác định thông tin mình cần.
Tùy thuộc vào cách mà bạn trình bày ý tưởng này và kiểu trích dẫn mà bạn sử dụng (trong bài này kiểu trích dẫn Harvard được sử dụng), các câu trích dẫn của bạn có thể được thể hiện như sau:
·   Những công trình nghiên cứu khác (Brown, 1999) cũng ủng hộ quan điểm này. (trích dẫn kiểu diễn giải).
·   Công trình nghiên cứu của Brown (1999) cho thấy quan điểm tương đồng về việc …(trích dẫn kiểu diễn giải).
·   "This theory is sutrorted by recent work" (Brown, 1999, tr. 25) (trích dẫn nguyên văn).
* Nếu các tác giả từ nhiều nguồn trích có cùng họ thì phải ghi cả những chữ cái đầu của tên và tên đệm, ví dụ (Hamilton, CL 1994) hoặc CL Hamilton (1994).
* Trường hợp tác giả có tên Việt Nam thì phải ghi đầy đủ cả họ, tên đệm và tên theo trật tự HỌ-ĐỆM-TÊN để tránh nhầm lẫn vì ở Việt Nam có rất nhiều người có trùng họ.
*Nếu hai hay nhiều tác giả cùng được trích dẫn trong một ý/câu, các trích dẫn phải được thể hiện ở cùng một vị trí và phân cách bằng dấu chấm phẩy ( và sắp xếp theo trật tự chữ cái của họ tác giả, ví dụ (Brown 1991; Smith 2003).
* Nếu là tên tổ chức có từ 3 từ trở lên và tên viết tắt của tổ này thông dụng với bạn đọc, có thể dùng từ viết tắt. Ví dụ: ILO (2003) - International Labor Organisation.
10.   Lập danh mục tài liệu trích dẫn / tài liệu tham khảo
a.   Phân biệt giữa danh mục tài liệu trích dẫn (Reference) và danh mục tài liệu tham khảo (Bibliography)
Danh mục tài liệu trích dẫn: Gồm các tài liệu được trích dẫn trong bài viết   
Danh mục tài liệu tham khảo: Bao gồm các tài liệu được trích dẫn và các tài liệu không được trích dẫn trong bài viết nhưng được tác giả tham khảo trong quá trình hoàn thành bài viết và những tài liệu mà tác giả cho rằng có thể hữu ích với người đọc.
b.   Cần phải liệt kê chi tiết thông tin về tất cả các tài liệu bạn đã trích dẫn/tham khảo cho bài viết của mình. Danh mục này được trình bày ở cuối bài viết và bao gồm tất cả các thông tin cần thiết để có thể xác định được một tài liệu. Những thông tin này cần được trình bày một cách thống nhất và theo một định dạng chuẩn. Tùy theo yêu cầu mà bạn có thể cung cấp danh mục tài liệu trích dẫn hay danh mục tài liệu tham khảo.
c.   Các nguồn tin điện tử/trực tuyến cần phải được ghi lại một cách có hệ thống và thống nhất, tương tự như với ấn phẩm in. Điểm khác biệt chính là ở chỗ cần phải chỉ ra bạn đã truy cập nguồn tin trực tuyến vào thời gian nào. Lý do của sự khác biệt này là ở chỗ các trang web thay đổi rất thường xuyên, cả về mặt nội dung và hình thức. Vì vậy, cung cấp thông tin về ngày truy cập cũng giống như là cung cấp thông tin về lần xuất bản của tài liệu.
d.   Danh mục tài liệu trích dẫn/tham khảo được sắp xếp theo trật tự chữ cái của tác giả. Nếu tài liệu không có tác giả thì sẽ được trích dẫn theo tên tài liệu và được sắp xếp trong danh mục tài liệu trích dẫn/tham khảo theo từ quan trọng đầu tiên của tên sách (trong tiếng Anh, bỏ qua các từ như the, an, a).
e.   Kiểu trích dẫn Harvard yêu cầu dòng thứ hai trở đi của mỗi tài liệu phải được lùi vào 1 tab (xem trang 12), với mục đích là làm nổi bật thứ tự chữ cái.
* Nếu là tên tổ chức có từ 3 từ trở lên và tên viết tắt của tổ này thông dụng với bạn đọc, có thể dùng từ viết tắt. Ví dụ: ILO (International Labor Organisation) 2003.